I — lablanmagan, til o'rta, o'rta keng
So'zning yopiq bo'g'inlarida juda qisqa talaffuz etiladi:
| biz |
B I Z |
| siz |
S I Z |
| chin |
CH I N |
| mis |
M I S |
Ikki jarangsiz undosh orasida ham qisqa aytiladi:
Jarangsiz undoshlar: P, F, T, S, SH, CH, K, Q, X, H
| pichan |
P I CH A N |
| sipoh |
S I P O H |
| pishiq |
P I SH I Q |
| kishi |
K I SH I |
Shuningdek so'z oxirida lablanmagan til o'rta, o'rta keng I tarzida talaffuz etiladi:
| keldi |
K E L D I |
| yozdi |
Y O Z D I |
| ezdi |
E Z D I |
II — lablanmagan til oldi tor
So'zning ochiq va urg'uli bo'g'inlarida hamda y tovushidan oldin va keyin kelsa, cho'ziqroq talaffuz
qilinadi:
| loyiha |
L O Y II H A |
| keyin |
K E Y II N |
| mayin |
M A Y II N |
O'zlashtirilgan so'zlar boshida:
Arabcha-forscha, ba'zi so'zlarda, ruscha so'zlarning urg'uli bo'g'inlarida kelgan II unlisi cho'ziqroq
talaffuz etiladi:
| din |
D II N |
| tir |
T II R |
| lirika |
L II : R II KX A |
| tanqid |
T A N Q II T |
| targ'ib |
T A R G' II P |
Ochiq bo'g'inda, jarangli tovush yonida va so'zning keyingi bo'g'inida cho'ziqroq talaffuz qilinadi:
| musiqa |
M U S II Q A |
| tashabbus |
T A SH A B B U S |
| zuhra |
Z U H R A |
Ikki va undan ortiq bo'g'inli so'zlarda, so'zning birinchi va ikkinchi yopiq bo'g'inlarida, undosh
tovushlar orasida kelgan e qisqa I unlisiga; ochiq bo'g'inlarida esa II unlisiga moyil aytiladi:
| adres |
A D R I S |
| telefon |
T II L II F O' N |
mo'jiza, mo'tadil, mo'tabar, mo'jaz so'zlarida cho'ziq aytiladi:
| mo'jiza |
M O' J II Z A |
| mo'tadil |
M O' T A D I L |
| mo'tabar |
M O' T A B A R |
o unlisi ruscha so'zlarning urg'uli bo'g'inlarida o' singari aytiladi:
| tonna |
T O' N N A |
| opera |
O' P E R A |
| nota |
N O' T A |
Ammo so'zning urg'usiz bo'g'inlarida bu unli a ga moyil talaffuz etiladi:
| motor |
M A T O' R |
| obzor |
A B Z O' R |
| kompyuter |
KX A M P Y U T I R |
So'zning oxirgi yopiq bo'g'inidagi t, r, s, r undoshlari orasida o unlisi qisqa tor I tarzida aytiladi:
| traktor |
T R A KX T I R |
| redaktor |
R E D A KX T I R |
| sensor |
S E N S I R |
Arab va tojik tillaridan kirgan so'zlarda o cho'ziq aytiladi:
| obod |
O B O T |
| ojiz |
O J I S |
| ovoz |
O VL O S |
| ozoda |
O Z O D A |
Yonma-yon kelgan unlilar talaffuzi
oa birikmasida o: cho'ziq talaffuz etiladi:
| jamoat |
J A M O : A T |
| shijoat |
SH II J O : A T |
| sanoat |
S A N O : A T |
aa birga kelgan so'zlarda cho'ziq aytiladi:
| mudofaa |
M U D O F A : |
| murojaat |
M U R O J A : T |
ae birga kelgan so'zlarda e unlisi y undoshi bilan almashib aytiladi:
| aeraport |
A Y R A P O' R T |
| aeradrom |
A Y R A D R O' M |
oi / ai / ui yonma-yon kelganda y undoshi ortib talaffuz qilinadi:
| doir |
D O Y II R |
| said |
S A Y II T |
ia / io yonma-yon kelganda ham y undoshi ortib talaffuz qilinadi:
| diagramma |
D II Y A G R A M M A |
| pioner |
P II Y A N E R |
ea / eo yonma-yon kelganda ham y undoshi ortib talaffuz qilinadi:
| teatr |
T II Y A T R |
| geometriya |
G II Y A M E T R II Y A |
Undoshlar talaffuzi
Lab undoshi b so'z oxirida jarangsizlanib p tarzida talaffuz qilinadi:
So'z oxirida unli tovushdan keyin, jarangsiz tovushlardan oldin kelgan
v undoshi lab-lab FL bo'lib aytiladi
| aktiv |
A KX T II FL |
| yunusov |
Y U N U S I FL |
So'z o'rtasinda jarangsiz tovushlardan oldin kelgan v undoshi
lab-tish F tarzida aytiladi
| avtomobil |
A F T A M A B II L |
| avtobus |
A F T O' B U S |
o, u, o' undoshlaridan oldin kelsa lab-lab FL yoziladi
| futura |
FL U T U R A |
| forum |
FL O' R U M |
| foyda |
FL O Y D A |
VL — so'z oxirida lab-lab undoshi:
| maqtov |
M A Q T O VL |
| saylov |
S A Y L O VL |
| vodiy |
VL O D II Y |
| vujud |
VL U J U T |
Til oldi jarangli d undoshi so'z oxirida jarangsizlashib t tarzida
aytiladi:
| madad |
M A D A T |
| daromad |
D A R O M A T |
| shogird |
SH O G I R T |
Jarangli d undoshi affikslarda ham jarangsizlashadi. Masalan: ketdi,
chiqdi, otdan
f — so'z oxirida kelganda lab-lab FL undoshi aytiladi:
| Yusuf |
Y U S U FL |
| lof |
L O FL |
t undoshi + -cha affiks = ch ga aylanadi:
| yigitcha |
Y II G I CH CH A |
| adabiyotchi |
A D A B I Y O CH CH I |
z + s affiks = s ga aylanadi:
| yozsa |
Y O S S A |
| tuzsiz |
T U S S I Z |
Ko'p bo'g'inli so'zlar oxirida k → egalik qo'shilsa g ga aylanadi:
| chelak |
CH E L A G I |
| etak |
E T A G I |
g + g → k k tarzida talaffuz etiladi:
| eggan |
E K K A N |
| teggan |
T E K K A N |
J — o'zbekcha so'zlarda, DJ — o'zlashma (ruscha) so'zlarda:
| jiyda |
J II : Y D A |
| joy |
J O Y |
| jirafa |
DJ II R A F A |
| jurnal |
DJ U R N A LX |
L — o'zbekcha so'zlarda, LX — o'zlashma (ruscha) so'zlarda:
| lola |
LO L A |
| lupa |
LX U : P A |
| lizing |
LX II : Z II NG |
K — o'zbekcha so'zlarda, KX — o'zlashma (ruscha) so'zlarda:
| kerak |
K E R A K |
| kiyim |
K II Y II M |
| komanda |
KX A M A N D A |
| kompaniya |
KX A M P A N II : Y A |
So'z oxirida kelgan G undoshi K yoziladi:
| pedagog |
P E D A G O' KX |
| pirog |
P II R O' KX |