Urg'u qo'yish qoidalari
O'zbek tili so'zlarida leksik urg'u qo'yish qoidalari
Unli tovushlar turlari
Keng unlilar: a, e, o
O'rta keng unli: o'
Tor unli: II
Bir bo'g'inli so'zlar
Bir bo'g'inli so'zlarning unlisi cho'ziq va leksik urg'uni o'zida aks ettiradi
Fors-tojik, turk so'zlari:
| O`t |
| xa`t |
Ikki bo'g'inli so'zlar uchun qoidalar
Qoida 1: Birinchi bo'g'ini ochiq va KENG unli bo'lsa
Leksik urg'u birinchi bo'g'inga tushadi
| DE`NGIS |
| BO`LA |
| XO`TIN |
| QO`YA |
Qoida 2: Birinchi bo'g'ini yopiq va cho'ziq KENG unli bo'lsa
Urg'u birinchi bo'g'inga tushadi
| O`L-MA |
| A`R-CHA |
Qoida 3: Ikkala bo'g'ini ham tor unli bo'lsa
Ikkinchi bo'g'in tor unlisi leksik urg'u oladi
| Kishi` |
| yigi`t |
Arab tilidan o'zlashgan so'zlar
Qoida 1: Tarkibida [o] keng unlisi bo'lsa
Unli qaysi bo'g'inda bo'lsa, urg'u shu bo'g'inga tushadi
| O`LAM |
| KITO`P |
Qoida 2: Birinchi bo'g'in unlisi tor bo'lsa
Leksik urg'u ikkinchi bo'g'inga tushadi
| KUL-FA`T |
Fors-tojik tilidan o'zlashgan so'zlar
Qoida 1: Birinchi bo'g'ini ochiq bo'lsa
Ikkinchi bo'g'ini leksik urg'uli bo'ladi
| XU-DO` |
| BALO` |
Qoida 2: Birinchi va ikkinchi bo'g'ini ochiq, o unlisi bilan tugamay yopiq
bo'lsa
Ikkinchi bo'g'in leksik urg'u oladi
| GU-NO`H |
| PA-DA`R |
Qoida 3: Birinchi bo'g'ini ochiq, unlisi cho'ziq KENG bo'lsa
Urg'u birinchi bo'g'inga tushadi
| HO`VLI |
| O`SMON |
| VI`SOL — istisno |
Qoida 4: Tarkibida cho'ziq [II] unlisi bor va [Y] undoshi bilan o'tgan so'zlarda
Urg'u cho'ziq unliga tushadi
| DII`YDOR |
| DII`YDA |
-chi, -lik qo'shimchasini olgan otlar
Qaror daraxti:
❓ Tub otmi? Yasama otmi?
✓ Ot + ot (-lik, -chi qo'shilsa) → Urg'u so'z oxiriga tushadi
✓ Sifat + ot (-lik, -chi qo'shilsa) → -lik, -chi urg'u olmaydi
1-qoida: Otdan ot yasalganda
Urg'u so'z oxiriga tushadi
| BOLA-LI`K |
2-qoida: Boshqa turkumlardan ot yasalganda
-chi, -lik qo'shimchasi urg'u olmaydi
| YA`XSHI-LIK |
Yasama otlar
Yasama otlarning barchasida
Urg'u oxiriga tushadi, ya'ni so'z yasovchi qo'shimchaga tushadi